Geleceğin yan hakkı: Fazladan 20 sağlıklı yıl

'Emeklilik yaşı' dediğimiz sınır, 1880'lerde Bismarck Almanyası'nda 70 olarak belirlendi; 1916'da 65'e indirildi. Kariyerleri hâlâ sanayi çağından kalma bu cetvelle ölçüyoruz. Üstünden yaklaşık 140 yıl geçti. Lynda Gratton ve Andrew Scott'ın '100 Yıllık Hayat' kitabındaki eğitim-çalışma-emeklilik sıralaması çözülüyor. Tek meslek ve tek emeklilik tarihi tarihe karışacak.

2040'IN İŞ GÖRÜŞMESİ: "BU ŞİRKET ÖMRÜMDEN KAÇ YIL ALACAK?"

Şimdi sahneyi 2040'a alalım. İş görüşmesindeki aday tek bir maaş rakamını konuşmayacak. Ücret, güncel verilerle hesaplanan dinamik bir değere ve bir algoritmaya dönüşecek. Taban ödentinin üzerine; projede yaratılan değer-performans, yönetilen agent'ların (bağımsız görev yapan yapay zeka ajanlarının) veya robotların katkısı, kullanılan token (yapay zekanın işlediği küçük veri birimi) ve işlem kapasitesi eklenecek. Fikir, ses, görüntü, mesleki veri ya da dijital ikiz kullanıldığında telif ödenecek. Öğrenme kredisi, bağlantıyı kesme hakkı, karbon etkisi ve sosyal katkı ve bilgi paylaşımı da hesaba girecek. Sağlık, eğitim ve emeklilik hakları taşınabilir dijital cüzdanda insanı izleyecek. Ve aday belki de bunların hepsinden çok, şu hesabı da masaya koyacak: "Burada geçireceğim 10 yıl bedenimden kaç yıl götürecek, kaç yıl katacak?" Çünkü kimliğimizde iki yaş yazacak; biri nüfustaki, diğeri damardaki yaş.

EN KIYMETLİ SERMAYE OLGUNLAŞAN İNSAN OLACAK

Epigenetik saatler (DNA'daki yaşlanma izlerini ölçen modeller) laboratuvarlarda gelişiyor. 10 yıl içinde biyolojik yaş verisi akıllı saatlere inecek. İş yerinin insanı genç tuttuğu ya da hızla eskittiği görünür olacak. İyi beyinler ömrünü kemiren şirkete selam dahi vermeyecek. 200 yıldır şirketler insanı makineye benzetti. Makine eskir, amortismana yazılır, hurdaya çıkar dendi. Uzun yaşam çağında denklem tersine dönecek. Yapay zeka modeli aylar içinde demode olurken sağlıklı insanın sezgisi, ilişkileri ve deneyimi yıllarla değer kazanacak. Bilançoda görünmeyen en kıymetli sermaye olgunlaşan insan olacak. Kurumsal wellness'i (çalışan iyi oluşunu) meyve tabağı ya da spor salonu üyeliği sanan şirket geleceği ıskalayacak. Yeni nesil wellness bir zaman mühendisliğine dönüşecek: Şirketler, çalışanların yalnızca bugünkü sağlığını korumakla kalmayacak; yaşamlarına 10, 20 yıl daha sağlıklı ve üretken zaman eklemeye çalışacak.

MADALYONUN BAŞKA BİR YÜZÜ DE VAR

Fazladan yıllar yalnızca parayla satın alınırsa, en derin uçurum yaşam süresinde açılacak. Üst kattaki yönetici 20 dinç yıl kazanırken depodaki çalışan eski takvimle çökerse konu insan kaynaklarını aşacak; ahlaki bir bilançoya dönüşecek. Kısacası, geleceğin saygın şirketi sağlıklı yılları kurumdaki herkese dağıtabilecek. Şirketler kendilerini şimdiden birer 'ömür üreticisi' olarak tasarlamalı. Yapay zekanın pek çok şeyi bollaştırdığı dünyada en kıt kaynak, onlarca yıl sağlıklı, öğrenebilir ve üretken kalabilen insan aklı olacak. Benim önermemle, T-İnsan. Geleceğin işvereni çalışanına kattığı sağlıklı yıllarla anılacak.