ABD Başkanı Trump, 8,5 yıl aradan sonra Çin'e yaptığı ziyarette mevkidaşı Şi Cinping ile ikili siyasi ilişkilerden, ekonomik ve ticari sorunlara, Tayvan meselesinden uluslararası ve bölgesel krizlere dek çok sayıda konuda uzun tartışmalar yürüttü.

Zirve sonunda liderler, iki ülke ilişkilerini, Trump'ın iktidar döneminin kalan 3 yılında çatışmasız yürütmek üzere, "yapıcı stratejik istikrar ilişkisi" olarak adlandırdıkları bir formül üzerinde uzlaştıklarını duyurdu.

Trump'ın İran ile devam eden savaş nedeniyle Pekin'e eli zayıf geldiği ziyaret, iki tarafın da çok şey elde edemediği, fakat iç kamuoylarına "tarihi", "dönüm noktası" gibi ifadelerle olumlu yansıtmaya gayret ettiği bir buluşma oldu.

Taraflar, ziyarette gümrük tarifeleri ve ihracat kontrolleri gibi ekonomik ve ticari anlaşmazlıklarda daha önce vardıkları geçici uzlaşmayı korurken siyasi ilişkiler için potansiyel çatışma unsurlarının varlığını sürdürdüğü, belirsiz bir stratejik istikrar formülünü ortaya attı.

GÜNDEME GELEN TUKİDİDES TUZAĞI NEDİR?

AA, analizinde Çin Devlet Başkanı Şi'nin, 14 Mayıs'ta Trump ile görüşmesinde sözlerine başlarken dünyanın yüzyılda görülmeyen değişimlerinden uluslararası durumun değişken ve karmaşık olduğuna işaret ederek "Çin ve ABD, 'Tukidides Tuzağı'ndan büyük güç ilişkilerinde yeni bir paradigma yaratabilir mi?" sorunu sormasını hatırlatıyor. Peki, burada bahsedilen Tukidides tuzağı nedir?

Günümüz uluslararası siyasetinde üzerinde en çok konuşulan konulardan biri Tukididis Tuzağı. Bu kavram özünde, yükselen bir gücün mevcut lider gücü yerinden etmekle tehdit ettiği durumlarda ortaya çıkabilecek yapısal gerilimi ifade ediyor. Bu durumun tetiklediği korku ve güvensizlik ortamı, her iki taraf da aslında savaş istemese bile, olayları beklenmedik şekilde çatışmaya sürükleyen bir zincirleme reaksiyon başlatabilir.

Bu terim Amerikalı siyaset bilimci Graham Allison tarafından "Savaşa Mahkum: Amerika ve Çin Thucydides Tuzağından Kaçabilir mi?" adlı kitabıyla popülerleşti.

Terim antik Yunan tarihçisi ve generali Tukidides'ten (Thucydides) ilham alıyor.

Kayıtlara göre Tukididis Peloponez Savaşı'nı (MÖ 431-404) analiz ederken "Savaşı kaçınılmaz kılan şey, Atina'nın büyümesi ve bu durumun Sparta'da yarattığı korkuydu" tespitini yapmış.

AA analizine göre ise Çin liderinin Tukidides'in Sparta ve Atina kent devletleri arasındaki "hakim güç-yükselen güç" mücadelesine ilişkin tarihsel anlatısından hareketle bu mücadelenin kaçınılmaz bir çatışmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini tartışırken kullandığı "Tukidides Tuzağı" kavramına gönderme yapması oldukça dikkat çekti.

Şi, ABD-Çin ilişkilerini ele alırken daha önce de pek çok defa bu kavrama göndermede bulunmuş hatta Harvard Üniversitesi Öğretim Üyesi Allison'ı Pekin'de konuk etmiş.

AA analizine göre Çin lideri, Trump'la görüşmesinde yeniden bu kavrama gönderme yaparak aslında ziyaretten ne umduğunu da ortaya koydu. Çin'in yükselen güç olarak hakim güç ABD'ye rakip olduğunu kabul eden Şi, bu rekabeti "Tukidides Tuzağı"na düşmeden, çatışmasız şekilde yönetmek istediklerini vurguladı.

Kırılgan stratejik istikrar

"ABD ve Çin, hem siyasi konularda hem de ekonomik ilişkilerde ihtilafların ve çatışma unsurlarının sürdüğü, jeopolitik çatışmaların istikrasızlığı beslediği bir dönemde kırılgan bir stratejik istikrar vizyonu üzerinde uzlaştı.

Trump, Orta Doğu'da ve Latin Amerika'da ateş hatlarının canlı olduğu dönemde Asya-Pasifik bölgesinde yeni bir gerilim yaratmaktan kaçınmak istediğinde Çin ile ilişkilerde istikrarı sürdürmekte yarar görüyor.

Çin ise İran'daki savaşın sürdüğü, ABD'de ara seçimlerin yaklaştığı bir dönemde Trump'ın enerjisini büyük güç rekabetinde ayırmayacağının bilincinde olarak kalan iktidar döneminde ilişkilere öngörülebilirlik kazandıracak bir çerçevenin oluşmasından memnun olsa da ziyaretten büyük kazanımlar elde etmiş değil."